Бүләк яки ришвәт: иң яхшы ниятләр закон бозуга ничек китерергә мөмкин
Чәчәкләр, бүләкләр, конфетлар: 23 февраль һәм 8 мартта хезмәттәшләрегезгә нәрсә бүләк итәргә ярый һәм ярамый? Бәйрәмнәр алдыннан кагыйдәләр турында искә төшерү.
23 февраль һәм 8 Март якынлашу белән коллективларда бәйрәм алды су-зыгысы башлана: бүләкләр турында фикер алышу, акча җыю, котлауларны планлаштыру. Әмма дәүләт һәм муниципаль хезмәткәрләр, шулай ук дәүләт учреждениеләре хезмәткәрләре өчен бу чор – коррупциягә каршы нормаларны үтәүгә зур игътибар бирү вакыты. Хәтта иң изге ниятләр дә закон бозуга китерергә мөмкин.
ТР Дәүләт экспертизасының юридик бүлеге башлыгы Гульназ Ильясова бәйрәм күңелсез нәтиҗәләр белән караңгыланмасын өчен төп кагыйдәләрне искә төшерә.
«Коррупциягә каршы тору турында» 2008 елның 25 декабрендәге 273-ФЗ номерлы Федераль закон һәм РФ Гражданлык кодексының 575 маддәсе белән билгеләнгән тыю барлык бүләкләргә түгел, ә вазыйфаи хәлгә яисә хезмәт бурычларын үтәүгә бәйле рәвештә алынган бүләкләргә кагыла..
Димәк, куркынычны «кызыксынган затлардан» бүләкләр тудыра – аларның мәнфәгатьләре турыдан-туры яки читләтеп сезнең карарларыгызга яки хезмәт буенча гамәлләрегезгә бәйле.
Мәсәлән:
- Ведомство буйсынуындагы оешманың коллегалары – кураторлык итүче белгечкә.
- Тәэмин итүче/подрядчы компания вәкилләре – сатып алулар турында карар кабул итүче яисә эшләрне тикшерүче затка.
Күпләрнең аңында рәхмәт яки игътибар билгесе өчен бирелгән зур булмаган бүләк – аралашуның зарарсыз формасы дигән фикер тамыр җәйгән. Әмма дәүләт һәм муниципаль хезмәткәрләр өчен, шулай ук дәүләт хезмәтләрен (функцияләрен) башкаручы затларның киң даирәсе өчен хәтта тыйнак кына бүләк тә җитди дисциплинар, административ һәм хәтта җинаять нәтиҗәләренә китерергә мөмкин. Болар барысы да «Коррупциягә каршы тору турында» 2008 елның 25 декабрендәге 273-ФЗ номерлы Федераль закон белән җайга салына, ул үз-үзен тотышның коррупциягә каршы катгый стандартларын билгели.
Бүләкләр алу кагыйдәләрен бозган өчен җәза:
- Дисциплинар җаваплылык: кисәтү, шелтә бирү, эштән азат итү.
- Административ җаваплылык (КоАП РФ буенча): граждан хезмәткәрләре өчен – штраф.
- Җинаять җаваплылыгы( РФ Җинаять Кодексы буенча әгәр бүләк алуның бүләк бирүче файдасына билгеле бер гамәлләр (гамәл кылмау) башкару белән бәйле булуы исбатланса, бу ришвәтчелек булып бәяләнергә мөмкин (РФ Җинаять Кодексының 290, 291 маддәләре).
Кемгә бүләк алу тыела?
1. Барлык дәрәҗәдәге дәүләт һәм муниципаль хезмәткәрләр.
2. РФ яки аның субъектлары тарафыннан төзелгән дәүләт корпорацияләре, фондлар, башка оешмалар хезмәткәрләре.
3. РФ һәм РФ субъектларының дәүләт вазыйфаларын биләүче вазыйфаи затлар (мәсәлән, министрлар, губернаторлар, депутатлар).
4. Дәүләт яисә муниципаль контракт нигезендә аерым вазыйфалар биләүче затлар (мәсәлән, дәүләт учреждениеләре җитәкчеләре).
5. Ачыктан-ачык әһәмиятле функцияләр башкаручы оешмалар җитәкчеләре һәм хезмәткәрләре (мәсәлән, торак-коммуналь хуҗалык, мәгариф, сәламәтлек саклау өлкәсендә, әгәр оешма ведомство карамагындагы булса).
Беркетмә чараларына, хезмәт командировкаларына һәм башка рәсми чараларга бәйле рәвештә бирелергә тиешле бүләкләр искәрмә булып тора. Шунысы мөһим: бу очракларда да бүләк дәүләт милек булып санала һәм, әгәр эш бирүче карарында башкасы каралмаган булса, тапшырылырга һәм исәпкә алынырга тиеш!
ТР Дәүләт Экспертизасыннан коллегамны чын күңелдән котларга теләсәм, нишләргә?
Дәүләт хезмәткәре өчен тиешсез бүләктән баш тарту яки аны вакытында тапшыру – ул законны үтәү генә түгел, ә дәүләт институтларына ышаныч нигезе булып торган һөнәри намуслылык һәм сатылмаучанлык күрсәтү дә.
ТР Дәүләт экспертизасында бүләкләр бирүне тыю турында боерыклар чыгарылган, алар рәсми сайттагы «Коррупциягә каршы көрәш» бүлегендә урнаштырылган
Моннан тыш, вазыйфаи затларга бүләкләр яисә башка төрле бүләкләүләр, шул исәптән шәхси тантаналы чараларда, идарә итү функцияләрен башкарган яисә аларга хезмәт күрсәткән дусларыннан яисә аларга бәйле кешеләрдән алырга киңәш ителми.
Тыюның төп сәбәбе – мәнфәгатьләр конфликтына юл куймау. Бигрәк тә мәнфәгатьләре хезмәткәрнең карарларына бәйле булган заттан бирелгән бүләк вазыйфаи бурычларны үтәүнең объективлыгын, гаделлеген һәм намуслылыгын шик астына куя. Бүләк карарга йогынты ясамаса да, ул коррупция килешүендә шикләнү өчен нигез тудыра.
РФ Хезмәт һәм социаль яклау министрлыгы әзерләгән коррупциягә һәм башка хокук бозуларга каршы тору максатларында дәүләт (муниципаль) хезмәткәрләренең этика нормаларын үтәве буенча тәкъдимнәр буенча, дусларыннан һәм бүләк алган вазыйфаи зат турыдан-туры дәүләт (муниципаль) идарәсе функцияләрен башкаручы башка затларның хезмәттән тыш вакытта бүләкләр алу – шулай ук билгеләнгән тыюны бозу булып тора