Ике эксперт ярышы: сметачы ясалма интеллектка каршы – кем яхшырак?
Бүген без чын профессионализмның нәрсәдә торуы һәм ни өчен сметчикның эш кенә түгеллеге турында бәхәсләшәбез.
Бүген төрле һөнәрләргә ясалма интеллект ешрак һәм ешрак кертелә. Сметачы һөнәре дә яңару кичерә. Ясалма интеллект-үз өстенә гади бурычлар алучы, исәпләүләрне тизләтүче һәм хаталарны һәм төгәлсезлекләрне киметүче алыштыргысыз ярдәмче. Әмма соңгы сүз, имза һәм җаваплылык һәрвакыт кешедә кала. Тере эксперттан башка хәтта иң акыллы алгоритм да файдасыз.
Көндәшләр белән танышу
Ирек Ахметшин, инженер-төзүче, ТР Дәүләт экспертизасының смета документациясен тикшерү бүлеге башлыгы, 20 еллык стажлы хезмәткәр: «Смета-саннар белән таблица гына түгел. Бу тере организм, анда төзелешне дә, кешеләрне дә, мәгънәне дә тоярга кирәк. Алгоритмнар моны аңламый».
Ясалма интеллект, мәгълүматларны анализларга һәм диалог алып барырга сәләтле заманча алгоритм: «Мине инде махсус дәресләрдә өйрәтәләр – мәсәлән, «ИИ сметчик». Мин проект документациясен нейрочелтәрләр ярдәмендә анализлый, сызымнардан күләмнәр чыгара һәм кабатлана торган исәпләүләрне автоматлаштыра беләм. Мин уйлап чыгарылган түгел, мин – чынбарлык».
ЯИ үсешенең төп чорлары:
• 1950 ел. Алан Тьюринг «Машиналар фикер йөртә аламы?» дигән мәкалә бастырды һәм машиналарның акыллылыгын бәяләү өчен тест тасвирлады.
• 1956 ел. Джон Маккарти Дартмут көллиятендәге конференциядә «Ясалма интеллект» терминын кертте.
• 1960 еллар. Беренче эксперт системалары (мәсәлән, DENDRAL), персептроннар һәм LISP-теле барлыкка килде. Беренче чат-бот ELIZA булдырылды (Джозеф Вайценбаум).
• 1990 еллар. Хисаплау куәтенең үсүе машина өйрәтү алгоритмнарын үстерүгә этәргеч бирде. 1997 елда Deep Blue (IBM) компьютеры шахматта Гарри Каспаровны җиңде.
• 2010 еллар – хәзерге заман. Тирән өйрәнү чоры: зур мәгълүматларны эшкәртүдә һәм нейрон челтәрләрен үстерүдә алга китеш. Билгеле проектлар – AlphaGo (го уенында җиңү) һәм GPT (табигый тел эшкәртү).
1нче раунд. Хакыйкать кайда туа – мәгълүматларда яки төзелеш мәйданчыгында?
Ирек Ахметшин:
Син базалар һәм методикалар белән эш итәсең. Ләкин төзелештә беркайчан да булмаган сметачы сметачы түгел. Ул кранның койма артыннан килеп җитмәвен, грунтның чыннан да ком түгел, ә балчык икәнен күрмәячәк. Мин объектларга чыгам, прораблар белән сөйләшәм, үз күзләрем белән карыйм. Аннан башка теләсә нинди идеаль смета – күренүчәнлек.
Ясалма интеллект:
Ә мин бер минут эчендә меңләгән шундый объект буенча статистика җыя алам һәм оптималь бәяне исәпләп чыгара алам. Өстәвенә, нейрочелтәрләр инде сызымнардан күләмнәр алырга ярдәм итә, кеше хатасы куркынычын киметә. Кеше кайвакыт элементларны үткәрә, ә мин – юк.
Ирек Ахметшин:
Үткәрми, моның белән мин бәхәсләшмим. Ләкин син сызымда хата барлыгын күрмәссең. Син заказчының геологиядә экономияләгәнен сизмәячәксең, һәм грунтның чынлыкта упкынлы булуын аңламаячаксың. Ә мин – аңлыйм, чөнки шартларны беләм. Син баш түгел, корал гына.
2нче раунд. Кешеләр кемгә ышаныр икән?
Ирек Ахметшин:
Күз алдыңа китер: син заказчы белән сөйләшеп утырасың. Ул шикләнә, ни өчен шулай кыйммәт икәнен аңлатуын сорый. Нәрсә әйтерсең? Саннар белән таблица бирәсеңме? Ә мин утырып күзләренә карыйм, дәлилләр китерәм, охшаш очракларны күрсәтәм, кирәк булса бәхәсләшеп тә куям. Заказ бирүче һәр сүз өчен җавап бирә торган тере кешене тоя.
Ясалма интеллект:
Мин графиклар, диаграммалар, чагыштырулар белән идеаль презентация әзерли алам. Күрсәтмәле, ышандырырлык, хис-кичерешләрсез. Күпләр төгәл мәгълүматларны ярата. Һәм минем исәпләүләр шәхси тойгыларга түгел, ә актуаль базаларга нигезләнгән.
Ирек Ахметшин:
Ярата. Проблема килеп чыкканчы. Ә смета экспертиза узмаса яки төзелеш туктаса, алар сиңа түгел, ә миңа шалтыраталар. Чөнки мин – хисап бирү генә түгел, ә хәл итә ала торган кеше. Кешегә ышаныч алгоритмга ышанычтан югарырак.
3нче раунд. Җаваплылыкны кем үз өстенә ала?
Ирек Ахметшин:
Менә иң мөһиме – син беркайчан да сметага кул куймаячаксың. Сиңа үз хатаң өчен акча түләргә туры килмәс. Хәтта син исәп-хисапларда ялгышсаң да, сиңа ышанган кеше гаепле булып калачак. Ә мин һәр санны үзем аша үткәрәм. Ялгышсам – җавап бирәм. Бу җаваплылык хисе эшкә бөтен мөнәсәбәтне үзгәртә.
Ясалма интеллект:
Мин хаталарны минимальләштерә алам. Кеше арый, игътибарын читкә юнәлтә, оныта. Мин – юк. Әгәр мине дөрес көйләсәң, мин сирәгрәк ялгышам. Хәтта сызымнардан күләмнәр чыгарганда да минем алгоритмнар арыган экспертка караганда сирәгрәк ялгыша.
Ирек Ахметшин:
Формаль яктан ялгышмассың. Ләкин гадәти булмаган очракта, ике начар вариант арасында сайлау – монда сиңа статистика да, нейрочелтәрләр дә ярдәм итмәячәк. Тәвәккәлләп карар кабул итәргә кирәк. Моны кеше генә белә. Аның тәҗрибәсе никадәр күбрәк булса, ул шулкадәр сирәгрәк ялгыша.
Финал нәтиҗә — кем кемне?
Ясалма интеллект:
Технологияләр үсә – һәм бу минем өчен яңа перспективалар ача. Инде хәзер үк «ЯИ сметчиклар» өчен укыту барлыкка килә: тиздән мин санаячакмын гына түгел, ә сызымнарны реаль вакытта анализлый алачакмын. Бу һөнәрне алмаштыру түгел, ә аның эволюциясе – мин бөтен кешелек өчен катлаулырак һәм кызыклырак бурычларны хәл итә алачакмын. Ләкин мине дөрес файдалану өчен кеше кирәк.
Ирек Ахметшин:
Төзелеш-саннар гына түгел, бу әле кешеләр дә. Агоритм алыштыра алмаган нәрсәләр бар: килешү, үгетләү, тәвәккәлли белү, җавап бирү.
Технологияләр безгә каршы түгел-алар яхшырак булырга мөмкинлек бирә. Өстәмә белем, яңа күнекмәләр, «Лучший сметчик» конкурсы – һәм менә мин саныйм гына түгел, ә реаль вакытта сызымнарны анализлыйм. Минем һөнәрем юкка чыкмый – ул яңа дәрәҗәгә чыга. Безнең көндәшлектә иң мөһиме: алар бер-берсенә нәтиҗәле эшләү өчен кирәк. Әгәр элек компьютер аерым корал булса, хәзер барлык смета программалары бары тик цифрлы мохиттә генә эшли. Бу һөнәри белемнәр һәм заманча технологияләр берлегенең мөһимлеген ассызыклый.
«Лучший сметик» конкурсы – ул хәтерне генә түгел, ә тере акылны да тикшерә торган урын. Анда программалар түгел, ә кешеләр ярыша. Бәлки, бу сезнең шанстыр!
«Лучший сметчик-2026» XIII Бөтенроссия конкурсына теркәлү 1 июньгә кадәр ачык.
1 тур (тестлаштыру): 19–22 июнь
2 тур (чыгыш): 15 июльгә кадәр
Суперфинал: август 2026 (урынны сер итеп тотабыз)
Конкурс сайты: bestsmetchik.ru
Бәйләнеш: +7 (843) 253-75-49, info@proff-standart.r