Гузель Нугуманова: базарда ТР Дәүләт экспертизасы өлеше нибары 4,8% тәшкил итә, ә төзүчеләр сыйфатны экономияли
Төзелеш комплексының эш нәтиҗәләренә багышланган утырышта ТР Дәүләт экспертизасы директоры урынбасары Гузель Нугуманова экспертиза узуның сыйфаты һәм яңа закон таләпләре турында доклад ясады. Чыгышның төп темасы дәүләт һәм дәүләтнеке булмаган экспертиза нисбәте, шулай ук документлар тапшырганда заказчыларның гомуми проблемалары булды. Төп тезислар белән уртаклашабыз.
ЗАКАЗЧЫЛАР БЕЛӘН ЭШЛӘҮ: ГАМӘЛЛӘР ИСЕМЛЕГЕ ҺӘМ КОМПЛЕКТСЫЗЛЫК БЕЛӘН КӨРӘШ
Ел саен якынча 7 000 гариза керүгә карамастан, документларның 70 %ы гариза бирүчеләргә караусыз кайтарыла, комплектсыз булу аркасында. 2025 елда «хаталарны төзәтү» өчен Татарстан Республикасы Дәүләт экспертизасы мөрәҗәгать итүчеләр өчен гамәлләрнең һәм бурычларның җентекле исемлеген эшләде, һәм яңа алым ярдәмендә бәяләмәләр бирү планының нәтиҗәлелеге 92% тәшкил итте.
«Мөрәҗәгать итүчеләрнең төп ялгыш фикере: әгәр шәхси кабинет булдырылган һәм аңа нидер йөкләнгән икән, проект инде эксперт эшендә. Бу алай түгел. Документлар комплектлылыкны тикшергәннән һәм килешүне имзалаганнан соң гына эштә санала», – ассызыклады Гузель Нугуманова.
2026 ЕЛНЫҢ 1 МАРТЫННАН РЕФОРМА: ГИПлар ҖАВАПЛЫЛЫГЫ ҺӘМ ИУЛларны ТЫЮ
2026 елның 1 мартыннан 2025 елның 31 июлендәге 309 номерлы Федераль законга төп үзгәрешләр үз көченә керә. Баш инженерларның һәм проектларның баш архитекторларының (ГИП һәм ГАП) шәхси җаваплылыгы кертелә. Шул вакыттан башлап бер белгеч берьюлы берничә проект оешмасында исәпләнгәндә практика мөмкин булмаячак.
Аеруча билгеләп үтәбез, 2026 елның 1 мартыннан мәгълүмати-таныклау кәгазьләре (ИУЛ) белән таныкланган документларны кабул итәргә ярамый. Проектны әзерләүдә катнашучыларның барысы да документацияне көчәйтелгән квалификацияле электрон имза белән имзаларга тиеш.
«ИУЛлардан файдалануның күчеш чоры яки озайтылуы законнарда каралмаган. ТР Дәүләт экспертизасы заказчылар һәм проектлаучылар белән бу мәсьәләләрне аңлату өчен киңәшмә үткәрергә әзер», – дип белдерде Гузель Нугуманова.
ДӘҮЛӘТНЕКЕ БУЛМАГАН ЭКСПЕРТИЗА: БАЗАР СЫЙФАТКА КАРШЫ
Докладта дәүләтнеке булмаган экспертиза өлкәсенә аерым игътибар бирелде. Гузель Нугуманова борчулы тенденция билгеләде: 2025 елда Татарстандагы объектлар буенча бирелгән 785 нәтиҗәдән ТР Дәүләт экспертизасы өлеше нибары 4,8% тәшкил итте. Торак төзелешендә күренеш охшаш: дәүләт структурасының 345 бәяләмәсеннән бары тик 35ен генә (11%) биргәннәр. Шул ук вакытта базарда 77 шәхси оешма эшли, әмма аларның 66сы башка төбәкләрдә теркәлгән.
«Төзүчеләр хәзер кайда экспертиза узарга икәнен сайлый ала. Аерым очракларда гадәти базар мөнәсәбәтләре килеп чыкты, монда сыйфатны киметү исәбенә күләм арта. 2025 елда хокук саклау органнары мөрәҗәгатьләре ешайы - 30 мөрәҗәгать керде, аларның һәрберсендә без дәүләтнеке булмаган экспертизага кисәтүләр күрәбез».
Нәтиҗә ясап, Гузель Нугуманова төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министры Марат Айзатуллинга мөрәҗәгать итте – төзелешкә рөхсәт бирү этабында ТР Дәүләт экспертизасына өстәмә бәя бирү өчен шик тудыра торган дәүләтнеке булмаган экспертизаларның бәяләмәләрен җибәрергә. Бу инде әзер объектларда хокук саклау органнары тарафыннан ачыклана торган куркынычларны киметергә мөмкинлек бирәчәк.