Төрле бурычлар - төрле экспертлар: Татарстан Республикасында экспертлар өлкәсе ничек төзелгән
Мәгълүмати муллык чорында «эксперт» сүзе бөтен җирдә яңгырый – социаль челтәрләрдән алып дәүләт учреждениеләренә кадәр. Әмма үз экспертлыгы турында белдергән һәркем чыннан да кирәкле квалификациягә һәм вәкаләтләргә ия түгел.
Татарстан Республикасында эксперт эшчәнлеге өлкәсе катгый бүленгән: мәдәни мирас объектын бәяләү өчен – бер белгеч, төзелешкә проект документациясен тикшерү өчен – икенчесе, ә экологик куркынычсызлыкны анализлау өчен – өченчесе кирәк.
ТР Дәүләт экспертизасы директоры Рафар Шакиров белән бергә экспертлар специализациясенең ничек төзелгәнен тикшерәбез, ни өчен куркынычсызлык һәм ышанычлылык таләпләрен бәяләүне сәнгать белгеченә йөкләргә ярамый, ә борынгы йортның тарихи-мәдәни экспертизасын-инженер-төзүчегә.
– Рафар Мирзанурович, - Рәфәр Мирзанурович, бүген «эксперт» төшенчәсе бик тонык булып китте. Гади кешегә кемгә ышанырга мөмкинлеген ничек аңларга?
– Гадидән башлыйк: эксперт – ул фикерле кеше генә түгел, ә расланган квалификацияле һәм практик тәҗрибәле белгеч. Төп сүз – «расланган». Әгәр кешенең үз компетенциясен раслаучы документлары булмаса һәм алар аның хезмәтләрен күрсәтү өчен кирәк булмаса – аның заказчыга белдерелгән эш тәҗрибәсе булырга тиеш, портфолио һәм клиентларның бәяләмәләре булырга тиеш.
– Төрле өлкәләрдәге экспертлар арасында нинди аерма бар? Мәсәлән, мәдәни мирасны бәяләүче һәм төзелеш проектларын тикшерүче арасында?
– Аермалар бик әһәмиятле. Мәдәни мирас буенча экспертның бурычы – бинаның архитектура һәйкәле булу-булмавын билгеләү. Ул тарихи документацияне, архитектура үзенчәлекләрен, объектның вакыйгалар яки танылган шәхесләр белән бәйләнешен карый. Аның «материалы» – тарих. Ул инде булдырылганны саклый.
ТР Дәүләт экспертизасы эксперты киләчәктә эшләве өчен капиталь ремонт яки реконструкция кирәкле бина яки объект проекты белән эшли. Безнең бурыч – объектның куркынычсызлык һәм ышанычлылык нормаларына туры килүенә инану һәм төзелеш яки капиталь ремонт бәясен билгеләү.
– Ягъни мирас буенча эксперт белән төзелеш буенча эксперт арасындагы аерма тарихчы белән инженер арасындагы аермага охшаган?
– Бу хәтта тиешле профильле төрле дәүләт учреждениеләре дә, төрле бурычлар һәм экспертлар квалификациясе турында әйтеп тә торасы юк. ТР Дәүләт экспертизасында 50 аттестацияләнгән эксперт эшли – бу инженер-конструкторлар, архитекторлар, экологлар, санитария табиблары, бәя инжинирингы, янгын куркынычсызлыгы буенча белгечләр. Без исәпләүләрне, инженерлык карарларын, Материалларны тикшерәбез. Бер ялгыш нәтиҗә-кешеләрнең тормышына куркынычлык. Шуңа күрә безнең ялгышырга хокукыбыз юк.
– Синең каршыңдагы экспертның чынмы - юкмы икәнен ничек тикшерергә соң?
– ТР Дәүләт экспертизасында рәсми рәвештә мондый вазифаның исеме бар – «эксперт». Аның квалификациясе Россия Төзелеш министрлыгы тарафыннан расланган. ТР Дәүләт экспертизасы эксперты булу өчен төзелеш нормаларын белүгә аттестация узарга кирәкМоның өчен төзелеш өлкәсендә югары белем кирәк. Проектлау, төзелеш, техник күзәтчелек тармагында кимендә 5 ел эшләү. Һәм даими уку теләге – квалификация күтәрү курслары, законнардагы үзгәрешләрне, яңа технологияләрне өйрәнү. 2025 елга РФ Төзелеш министрлыгы мәгълүматлары буенча, дәгъвачыларның 37проценты гына дәүләт экспертизасы эксперты исеменә аттестацияне уңышлы уза – калганнары әзерлексез булып чыга.
– ТР Дәүләт экспертизасының уңай нәтиҗәсе нәрсә бирә?
– ТР Дәүләт экспертизасы бәяләмәсе – төзелешкә рөхсәт алу өчен мәҗбүри шарт. Аннан башка капиталь төзелеш объекты төзелә яки ремонтлана алмый. ТР Дәүләт экспертизасының уңай бәяләмәсе проектның техник регламентларга һәм шәһәр төзелеше нормаларына, инженер эзләнүләре нәтиҗәләренә, проектның куркынычсызлык һәм ышанычлылык таләпләренә туры килүе турында сөйли һәм объектның смета бәясе тикшерелгәнен һәм артык чыгымнар яки нигезләнмәгән чыгымнар булмавын күрсәтә.
– Рафар Мирзанурович, аңлатуларыгыз өчен рәхмәт.
Йомгак ясыйбыз
Татарстанда Дәүләт экспертизасы эшчәнлеге нәтиҗәсендә:
- төзелеш объектларының иминлеге тәэмин ителә
- бюджет акчаларын нәтиҗәле тоту тәэмин ителә
- төзелешнең югары стандарты хуплана
ТР Дәүләт экспертизасы эксперты эшчәнлек өлкәсе:
- проект документациясенең техник регламентларга һәм нормаларга туры килүен тикшерү
- төзелеш карарларының куркынычсызлыгын һәм ышанычлылыгын бәяләү
- инженер эзләнүләренә анализ һәм аларны проектта исәпкә алу
- смета бәясен контрольдә тоту һәм нигезләнмәгән чыгымнарны төшереп калдыру
- экологик, санитария һәм янгынга каршы таләпләрне үтәүне тәэмин итү
- төзелешкә рөхсәт алу өчен кирәкле бәяләмә әзерләү
- үзгәрешләр кертү этапларында проектны алып бару (эксперт ярдәме кысаларында)